කලාව අර්ථකථනය කිරීම සඳහා රොන්සියර්ගේ ප්‍රවේශය


kalava

එරන්ද මහගමගේ

ජාක් රොන්සියර්ගේ සෞන්දර්ය න්‍යාය පිළිබඳ අවධානය යොමුකරන විට අපට පෙනීයන්නේ ඔහුගේ අතිමූලික අදහසක් වන “කලාත්මක රෙජීම” සංකල්පය අප විසින් අවශ්‍යයෙන්ම දැනසිටිය යුතු බවයි. ඔහු කලාව පොදුවේ රෙජීම ත්‍රිත්වයක් යටතට වෙන්කරන බව දළ වශයෙන් කිව හැකිය.

පළමුවෙන් “රෙජීමය” යන වචනය පිළිබඳ කෙටි සටහනක් තැබීම අනිවාර්යය වේ. මේ වචනයට තිබෙන්නේ දේශපාලනික අර්ථයක් බව අපි දනිමු. එනිසාම අප එය යොදාගන්නේ දේශපාලනය කියා අප සාමාන්‍යයෙන් හඳුනාගන්නා අවකාශය සඳහා පමණි. මෙයට තිබෙනා ජනප්‍රිය නිදර්ශනය වන්නේ “රාජපක්ෂ රෙජීමය” බව පැහැදිලිය. එහෙත් අද වන විට එය “යහපාලන රෙජීමය” යනුවෙන්ද භාවිතය දැකගත හැකි ය. එම අර්ථය තුළින් මෙය තේරුම් ගන්නා අය රොන්සියර්ගේ මෙම යෙදුම – එනම්, “කලාත්මක රෙජීමයන්” යන යෙදුම – නිසා තරමක් ව්‍යාකූල වියහැකි වුවත් මෙහි අර්ථය තේරුම් ගැනීම කිසිසේත් අපහසු නොවේ. සරල අරුතින් ගත්විට රෙජීමය යනු පාලනය කිරීමේ කේන්ද්‍රයක් සහ එය වටා ගොඩනැගුණු පද්ධතියකි. කලාව යනුවෙන් අප අදහස් කරන දෙයද අර්ථකථනය කරනා ආකාරය අනුව සහ ඒ සමඟ එය සමාජ අවකාශය තුළ පවතින ආකාරය වෙනස් විය හැකි ය. කලාවේ රෙජීමයක් යනු, සරල අරුතින් ගත්විට, මේ ආකාරයට කලාව අර්ථකථනය කරන ආකාරය සහ එමගින් කලාව සමාජ අවකාශය තුළ පවත්නා ආකාරය තීරණය කරන අදහස් සහ භාවිතාවන්වල එකතුවයි.

මෙහිදී කලාව යනුවෙන් රොන්සියර් නම් කරන දෙය සම්බන්ධයෙන් ඔහු මේ ආකාරයේ රෙජීම ත්‍රිත්වයක් හඳුන්වාදෙයි. එනම් ආචාරධාර්මික රෙජීමය, නියෝජනාත්මක රෙජීමය සහ සෞන්දර්යාත්මක රෙජීමයයි. අපගේ පහසුව තකා අප මෙම රෙජීමයන් එකිනෙක පරෙස්සමින් විමසා බලමු. එක්තරා ආකාරයකට -රොන්සියරියානු සෞන්දර්ය න්‍යායේදී – මෙම ආචාරධාර්මික රෙජීමය (Ethical regime) තුළ ‘කලාව’ යනුවෙන් නිශ්චිතව දෙයක් හඳුනා නොගැනෙන අතර එහිදී ප්‍රශ්න කිහිපයක් පැනනගී.

විශේෂයෙන්ම අවුකන, දේව ප්‍රතිමා වැනි මෙම රෙජීමය තුළ නිපද වූ දෑවල සත්‍යය නිරූපණය වෙන ආකාරය පිළිබඳව, ඒවායේ අවසානය, අරමුණු පිළිබඳව, දිව්‍යමය රූප නිපදවීම, ඒවා නිපදවීමට ඇති අයිතිය පිළිබඳව මෙම රෙජීමයේදී ප්‍රශ්න නැගේ. එසේම මේ යටතේ නිපදවෙන රූපවල තත්ත්වය සහ අර්ථය පිළිබඳවද ඔහු ප්‍රශ්න කරයි. එක්තරා ආකාරයකට චිත්‍ර, කවි සහ වේදිකාවේ පිටපත්වලට එරෙහිව ඇති සමස්ත ප්ලේටෝනික විවේචනය අයත් වන්නේ මෙම රෙජීමයටයි. වෙනත් වචනවලින් මෙය සටහන් කරන්නේ නම් ප්ලේටෝට අනුව කලාවයැයි දෙයක් නොපැවතුණ අතර පැවතුණේ ශිල්ප පමණි. එහිදී සිදුවන්නේ දේවල් සිදුකිරීමත් නිපදවීමත් පමණි. අප මෙය සරල ආකාරයෙන් වටහා ගන්නේ නම් සැබෑ ශිල්ප කියා අප කියන්නේ නිශ්චිත අවසානයක් ඇති, අරමුණක් ඇති මොඩලයක් අනුකරණය කරන දැනුමේ ආකෘති වේ.

මෙම රෙජීමය තුළ නිපදවී ඇති රූපවල වැදගත්කම ඇත්තේ, රෙජිමයේ වැදගත්කම වන්නේ මෙමඟින් නිපදවන රූපවල පැවැත්මේ මාදිලිය සමාජ යහපැවැත්මට, පුද්ගලයන්ගේ සහ ප්‍රජාවන්ගේ පැවැත්මේ මාදිලියට කරන බලපෑමයි. මෙමඟින් ඇතිවන බරපතළ ගැටලු‍ව වන්නේ මේ බලපෑම නිසා කලාව රෙජීමයෙන් ස්වායත්ත වීමෙන් වැළකීමයි. අපට මෙම රෙජීමය ලංකාවේ සරල උදාහරණයක් ආශ්‍රයෙන් වටහාගත හැකිය. අප අවුකන පිළිමය නරඹන්නට යන්නේ කලාකෘතියක් නැරඹීමට යන ආකාරයෙන්ද සහ එසේම එය නිපදවා ඇත්තේ ඒ වෙනුවෙන්ද යන්න අපට මෙහිදී රොන්සියර්ට අනුව මතුකරන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වේ. එහිදී භක්තිය, ශ්‍රද්ධාව, පින් රැස්කිරීම, ආමිස පූජා වැනි අදහස් ප්‍රධාන වේ. ඒ අනුව, පෙර දැක්වූ පරිදි මෙහිදී සිදුවී ඇත්තේ සමාජ යහපැවැත්ම, ප්‍රජාවන්ගේ අධ්‍යාපනය, ප්‍රජාවන්ගේ පැවැත්මේ මාදිලි පිළිබඳව සිතා මේවා තැනීමයි. මේවා අයත් වන්නේ රොන්සියරියානු අර්ථයෙන් ආචාරධාර්මික රෙජීමයට වේ.

මීළඟට ඔහු හඳුන්වා දෙන්නේ නියෝජනාත්මක (ඍැචරුිැබඒඑසඩැ රුටසපැ) රෙජීමයයි. මෙම රෙජීමය තුළ කලාව විසින් කරන්නේ අනුකරණය සිදුකළ යුතු සහ නිපදවිය යුතු නිවැරදි ආකාරය මෙන්ම එය තක්සේරු කරන ආකාරයද නිර්වචනය කරන නිසාය. ඒ වෙනුවෙන් මෙහිදී භාවිත වන්නේ දේවල් සිදු කරන, නිපදවන සහ අනුකරණය (පසපැිසි) යන සංකල්පය නිසාය. එක්තරා ආකාරයකට මෙය කලාවන් පිළිබඳව ක්‍රියාවලියක් නොවන අතර කලාවන් පිළිබඳව දෘශ්‍යමානයන්ගේ රෙජීමයකි. එක් විටම කලාවන් ස්වායත්ත කරන ගමන් මෙම රෙජීමයේ කලාව දේවල් සිදුකරන සහ නිපදවන ආකාරයෙන් ඒවා පොදු පර්යායකට සම්බන්ධ කරයි. එය දේශපාලනය සහ සමාජයේ භූමිකාවන්ගේ සමස්ත ධූරාවලියේ නියෝජනය සම්බන්ධව පවතී. මෙම රෙජීමයේදී කලාවේ මෙම ලක්ෂණ අපට හඳුනාගත හැකි බව රොන්සියර් පැහැදිලි කරයි. මෙහිදී අපට දැකගත හැක්කේ චරිතවලට වඩා ක්‍රියාවන්ය. විස්තර කිරීම්වලට වඩා ආඛ්‍යානයේ නියෝජනාත්මක බව, වස්තු විෂයේ වැදගත්කම අනුව ශානර පෙළ ගස්වන ආකාරය, කතාකිරීමේ කලාව, සෑම දෙයකම ප්‍රජාවේ ධුරාවලිගත දැක්මකට යටත්වීම ආදියයි.

නියෝජනාත්මක රෙජීමය යනු පූර්ව නූතන ලෝකය හා බැඳුණු විශ්වාස පද්ධතියක ප්‍රශ්නයකි. එහි කේන්ද්‍රයේ තිබෙන්නේ විශ්වය පිළිබඳ ඇති ග්‍රීක ආකල්පයයි. තරමක් සරලකර පවසන්නේ නම් මින් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකය කිසියම් නිශ්චිත පිළිවෙළකට ගොඩනැගී ඇති බවත් මිනිසා එහි කේන්ද්‍රය ලෙසත් සැලකුණු විශ්වාස පද්ධතියයි. කලාව කරන්නේ ලෝකයේ ඇති මෙම පිළිවෙළ අපට සකස් කර දීමයි. නැත්නම් කතන්දරයක් මගින් මෙම ලෝකය නියෝජනය කර පෙන්වීමයි. මෙය නියෝජනාත්මක රෙජිමය වන්නේ ඒ නිසාය. මෙම සංකල්පයේ ප්‍රධාන න්‍යායවේදියා ඇරිස්ටෝටල්ය. ඔහු තම කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය තුළින් ප්‍රමුඛ ලෙස ගෙන එන්නේ මෙම අදහසයි.

මෙලෙස අපට දැකගත හැක්කේ ඇරිස්ටෝටලියානු ආකෘතිය තුළදී කලාවට යම් දිශාවක් පවතින බවයි. එනම් එය කතාවක් ලෙසට මුල, මැද, අග ගැළපී ගමන් කරනසුලු ලෙස ගොඩනැගෙන බවයි. විශේෂයෙන්ම ඇරිස්ටෝටල් මෙම අදහස පිළිබඳව සමීප වන්නේ සොපොක්ලීස්ගේ ඊඩිපස් රජුගේ ජීවිතයට එල්ලවන බාධා හා සිදුවීම් ආශ්‍රයෙනි. ජීවිතය, ඉරණම, දෛවය පිළිබඳව ඇරිස්ටෝටල් විශ්ලේෂණයක යෙදෙන අතර එය කතා වින්‍යාසය ලෙස ගොඩනගා ඇත. රොන්සියර් පැහැදිලි කර දෙන පරිදි ඇරිස්ටෝටලියානු අර්ථයෙන් කලාව යනු, “කතාවේ පරිසමාප්තිය සහ රස ජනනය ඉතා පරිස්සමෙන් කිරීම හා පාත්‍ර වර්ගයා භාග්‍යයේ සිට අභාග්‍යය දක්වා ගමන් කරන අනිවාර්ය සහ යථාර්ථවාදී සිදුවීම් පෙළගැස්වීම”යි. එක්තරා ලෙසකට පල්ලිවල චිත්‍ර, විහාර චිත්‍ර වැනි දෑද වෙනත් අයකු, වෙනත් දෙයක් නියෝජනය කිරීම වෙනුවෙන් කරන ලද ඒවාය. එම කලාව යොමුවී තිබුණේ මාලිගා, පන්සල්, විහාර, සිටුමැදුරු සඳහාය. එසේම එහිදී සිටුවරු, කුමාරවරුන් ඒවා මඟින් නියෝජනය විය.

මෙහි සරලම අර්ථය ලෙස අපට තේරුම්ගත හැක්කේ ආරම්භයක්, වර්ධනයක් සහ අවසානයක් කතන්දරයකට තිබිය යුතු බවයි. එය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එයට අමතරව මෙම කතාන්දරයේ අපට හමුවන චරිත භාග්‍යයේ සිට අභාග්‍යයට නැත්නම් අභාග්‍යයේ සිට භාග්‍යයට වර්ධනය විය යුතු යැයි ඇරිස්ටෝටල් කියයි. මින් අදහස් වන්නේ ආරම්භයේදී, නිදර්ශනයක් ලෙස, දිළිඳු චරිතයක් ලෙස අපට හමුවන පුද්ගලයෙකු කතාන්දරය අවසානයේදී ධනවතෙකු විය යුතු බවයි. නැත්තම් අවවරප්‍රසාදිත පීඩිතයකු කතාන්දරය අවසන් වන විට වරප්‍රසාදිත ධනවතෙකු විය යුතු වේ. මෙය අනෙක් අතටද සිදු විය හැක. එනම් බලවත් සහ ධනවත් චරිතයක් ලෙස අපට පළමුවෙන් හමුවන පුද්ගලයෙකු කතාන්දරය අවසන් වන විට දිළිඳු සහ දුර්වල චරිතයක් බවට පත් විය යුතු වේ. එහෙත් මේ පරිවර්තනය සිදුවිය යුත්තේ කිසියම් අනිවාර්යතාවක් නිසාවෙනි.

එම අනිවාර්යතාව අපට පෙනෙන්නට සැලැස්වීම තුළින් පමණයි කතාන්දරය යථාර්ථවත් ආකාරයකට ඉදිරිපත් වන්නේ. මෙහිදී යථාර්ථය යනු ලෝකය තුළ ඇති බල ධුරාවලියකි. නැවතත් මෙය සම්බන්ධ වන්නේ ලෝකය පිළිබඳ ඇරිස්ටෝටලියානු ප්‍රවාදයටයි. එම ප්‍රවාදයට අනුව මුළු විශ්වයම සෑදී ඇත්තේ කිසියම් ධුරාවලියකට අනුවයි. මිනිස් සමාජයේ සිට සතා සිව්පාවා දක්වා ගස් කොළන්වල සිට ග්‍රහලෝක දක්වාත් මේ මුළු විශ්වයම එම ධුරාවලියට අනුව පෙළගැසී ඇත. එයට අනුව සෑම දෙයකටම සහ සෑම පුද්ගලයෙකුටම ස්වභාවයෙන් උරුම වූ භූමිකාවක් තිබේ. අප උත්සාහ කළ යුතු වන්නේ එම උරුමය සොයාගැනීමයි. මෙම කතන්දරය පිළිබද ඇරිස්ටෝටලියානු අර්ථකථනය සඳහා වන සම්භාව්‍ය උදාහරණය වන්නේ ග්‍රීක ශෝකාන්ත නාට්‍යකරු වන සොපොක්ලීස්ගේ ඊඩිපස් රජ නාට්‍යයයි. එහෙත් මෙය පිකාසෝ විසින් බිඳදමනු ලබයි. පිකාසෝගේ චිත්‍රවල අප ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ රේඛීය කතාවක් දැකගත නොහැක.

යම් කිසි ආකාරයකින් නූතන කලාව ලෙසට රොන්සියර් හඳුන්වන්නේ මෙම ඇරිස්ටෝටලියානු අදහස් ක්‍රමයෙන් අභියෝගයට ලක් කිරීමේ මොහොතයි. එහිදී සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල සිදුවන්නේ කලාව මගින් කතාන්දර කීම වෙනුවට ලෝකයේ කේන්ද්‍රය සහ පිළිවෙළ අභියෝගයට ලක්කිරීම මගින් සැබෑව නැත්නම් සත්‍යය ගවේෂණය කිරීමයි. සිනමාව ඇරැුඹුණු මොහොත අර්ථකථනය කෙරුණේ මෙම සෞන්දර්යාත්මක රෙජිමයේ පරිසමාප්ත කලා මාධ්‍යය ලෙසයි.

සෞන්දර්ය රෙජීමය (Aesthetic regime) යටතේ නිපදවෙන කලාව හඳුනාගැනෙන්නේ සංවේදනීය දෙයෙහි නිශ්චිත රෙජීමයකට ඇති අනුකූලත්වය අනුවයි. එය එක්තරා ලෙසකට චින්තනයට පරිබාහිර වන්නා වූ චින්තනයක ආකෘතියකි. නිෂ්පාදනය නොකරන ලද දෙයක් හා සමාන වන නිෂ්පාදිතයක්, නිර්-දැනුමක් බවට පරිවර්තනය වූ දැනුමක්, අරමුණු නොකරන ලද දෙයෙහි අරමුණු බවට පත්වේ. සෞන්දර්යය රෙජිමයේ කලාව මෙම ලක්ෂණ ගනී. රොන්සියර් අපට නිතර මතක්කර දෙන පරිදි සෞන්දර්යාත්මක රෙජිමයේ කලාව යනු සවිඥානික හා අවිඥානික ක්‍රියාවලීන් දෙකක එක්තරා ආකාරයක සමපාත වීමකි. මෙහි සරල අර්ථය දෙසට අප අවධානය යොමු කළහොත් මෙසේය. බැරෑරුම් කලා නිර්මාණ බිහිවීමේදී එමගින් දැනුවත්ව ප්‍රකාශ කරන දෙය හා නොදැනුවත්ව ප්‍රකාශ වන දෙය එක හා සමාන වටිනාකමක් ගත යුතුයග කලාවට ලෝකයේ සත්‍යය අල්වාගත හැක්කේ එසේ බව රොන්සියර්ගේ පිළිගැනීමයිග මෙම අරුතින් ගත් විට නූතන කලාව සිදුන්නේ විශ්වයේ ඇති අර්ථවිරහිත පැවැත්ම හා මිනිසාගේ ජීවිතයේ අරුත් සහගත බව ගෙනහැර පෑමයග කැමරාව නම් යන්ත්‍රය නිසා සිනමාව මේ සඳහා ඉතා සුදුසු මාධ්‍යයක් වෙයිග පිකාසෝගේ චිත්‍රයත්ල වාන් ලබාන්ගේ ඉසඩෝරා ඩන්කන්ගේ නර්තනයත්ල බෙකට්ල ඉයුජින් අයනස්කෝගේ නාට්‍යයත්ල ශෝන්බර්ග් ගේ සංගීතයත් අපට මතක් කරන්නේ මෙම රෙජීමය වේග රොන්සියර්ට අනුව කලාවේ සෞන්දර්ය රෙජීමය යනු කලාව ඒකීය ලෙස හඳුනාගෙන එය නිශ්චිත නියාමවලින් නැතිනම් කලාවන්ගේල වස්තු විෂයන්වල සහ ශානරවල ධුරාවලියකින් කලාව නිදහස් කරන රෙජීමය වේග එමඟින් දේවල් සිදුකරනල නිපදවන අනුකරණාත්මකල නියෝජනාත්මක බව බිඳදමයිග සෞන්දර්යාත්මක රෙජීමය මඟින් කලාවේ පරම ඒකීයත්වය තහවුරු කරයිග එසේම මෙහිදී මෙම රෙජීමය කලාවේ ස්වායක්ත බව තහවුරු කරන අතරම එහි ආකෘතීන් සහ ජීවිතය සකස් කිරීමට යොදාගන්නා ආකෘතීන් අතර වෙනස නැතිකරයිග සිනමාව බිහිවන්නේ මෙම සෞන්දර්යාත්මක රෙජීමයේ වුවත් එහි ඓතිහාසික පරස්පරය වන්නේ බොහෝ විට අද එය සේවය කරන්නේ නියෝජනාත්මක රෙජිමයට වීමයිග කාව්‍යාත්මකව සටහන් කරන්නේ නම් සෞන්දර්යාත්මක තත්ත්වය යනු නවත්වාගෙන සිටීමේ පාරිශුද්ධ නිමේෂයකිග එය ආකෘතීන් එලෙසින්ම අත්දකින මොහොතකිග එසේම සෞන්දර්යාත්මක රෙජීමයේ කලාව යනු එක්තරා නිශ්චිත ආකාරයක මිනිස් වර්ගයා බිහිකිරීමේ සහ එයට අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ මොහොතකිග■