රාවය

සීයාගේ මරණය හා මගේ ලිවීම තදනුබද්ධයි – ඉසබෙල් අයියන්දේ

සීයාගේ මරණය හා මගේ ලිවීම තදනුබද්ධයි – ඉසබෙල් අයියන්දේ

ලෝරන්ස් ෆර්ඩිනැන්ඩු

ක්‍රි.ව. 1942 අගෝස්තු 2 වැනි දින චිලි රාජ්‍යයේ ලීමා නුවර උපත ලද ඉසබෙල් අයියන්දේ ස්පාඤ්ඤ බසින් නිර්මාණකරණයේ නියැලි සිටින ලේඛිකාවකි. ලොව පුරා විසිර සිටින ස්පාඤ්ඤ භාෂා පාඨකයන් අතර ඇගේ කෘති ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී. ඉසබෙල් විසින් විරචිත කෘති විදේශීය භාෂා 35කට පරිවර්තනය වී ඇති අතර ඇගේ මුල්ම කෘතිය ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ (The House of the Spirits) නමින් ක්‍රි.ව. 1982 දී පළ විය. ඇය නවකතා 19ක් හා වෙනත් කෘති 6ක් රචනා කර ඇති අතර දෙස් විදෙස් සම්මාන 35ක් ලබා ගෙන ඇත. ඉසබෙල්ගේ කෘති ගණනාවක් සිංහල භාෂාවටද පරිවර්තනය වී තිබෙන අතර ඇය සමඟ ‘හාවර්ඞ් බිස්නස් රිවිව්  (Harvard Business Review) සඟරාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සංස්කාරිකා ඇලිසන් බියර්ඞ් (Alison Beard) විසින් කරන ලද සංවාදයේ පරිවර්තනය පහත දැක්වේ.

12
ඔබ ලේඛන කලාවට පිවිසුනද ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතිය ලීවිම ආරම්භ කළ දිනයම අනෙකුත් කෘති ලිවීම ආරම්භ කිරීම සඳහාද භාවිත කර තිබෙනවා. ඒ ඇයි?

පළමුවන පොත ඉතා වාසනාවන්ත එකක් වූ නිසා ආරම්භයේදී එය අද්භූත විශ්වාසයක් බවට පත් වුණා. දැන් එය හුදු ශික්ෂණයක්. මගේ ජීවිතය කාර්ය බහුලයි. ඒ නිසා හුදෙකලාව ගත කිරීමට අවුරුද්දේ මාස කීපයක් මට ඉතිරි කර ගැනීමට අවශ්‍ය වෙනවා. නිශ්ශබ්දව සිටීමට හෝ ලේඛනයේ නිරත වීමෙන් තොරව සිටීමට මට කාලයක් අවශ්‍යයි. නිර්මාණයක් පටන් ගැනීමට දිනයක් තිබීම හොඳයි. එවිට සියලු දෙනා මා වටා සිටිනවා. ජනවාරි 8 වැනිදා මා මුණ ගැසිය නොහැකි බව ඔවුන් දන්නවා.

ඔබේ මනස තුළ හැම විටම පොතක් ලිවීම පිළිබඳ අදහසක් තිබෙනවාද?

නිතරම, නමුත් අවිනිශ්චිතයි. මට කිසි දිනෙක පිටපතක් නැහැ. මම පර්යේෂණ කරන ලද තැනක් මෙන්ම වේලාවක් තියෙනවා. අවුරුදු 200 කට පෙර හයිටියේ පැවති වහල් අරගලය ගැන මම කතාවක් ලිව්වා. ඒක උදාහරණයක් වශයෙන් පෙන්වා දිය හැකියි. මම සිද්ධිය අධ්‍යයනය කර තිබුණා. ඒත් මට චරිත කතාවක් සහ අවසානයක් තිබුණේ නැහැ. අනෙකුත් වේලාවන්හිදි මම කොම්පියුටරය ළඟ හිඳගෙන උදරයෙන් පළමුවන වාක්‍ය මතු වෙන්න ඉඩ හරිනවා. එය තමයි කතාවක ආරම්භක පේළිය. ඒත් එය කුමක් ගැනදැයි මම හරියට දන්නේ නැහැ.

ඔබ එතැන් සිට කතාව වර්ධනය කර ගන්නේ කෙසේද?

මන්දගාමීව. ඒකාකාරි පිළිවෙළක්, හඬක්, සිදුවීම් පෙළක ශබ්දයක් මම තවමත් සොයාගෙන නොමැති නිසා පළමුවන සති කීපය ඉතා දුෂ්කරයි. ඒ හින්දා එය තිගැස්මක් වගේම ඔක්කෝම පිටු අවසානයේදී කුණු කූඩයට යන බව මම දන්නවා. එනමුත් එක් අභ්‍යාසයක්, මට පිළිවෙළට සාදා ගැනීමට අවශ්‍ය වෙනවා. සති කිහිපයකට පසුව චරිත මතු වීමට පටන් ගෙන ඔවුන් කතන්දරය මට කියන්න පටන් ගන්නවා. එවිට මම නිවැරදි මගට අවතීර්ණය වී ඇති බව මට හැඟෙනවා.

ඒ මග මතු වීමට දිගු කාලයක් ගතහොත් එවිට ඔබ කරන්නේ කුමක්ද?

සමහර විට ඒ කතාව මට ලිවිය නොහැකියි කියා සිතෙන හැඟීමක් මට ඇති වෙනවා. ඒත් බොහෝ වේලාවන්හිදි, මම එය මතු වීමට ඉඩ හරිමින් සිටියදී ඉක්මනින් හෝ පසුව හෝ එය ඵල දරනවා. මගේ දක්ෂතා ගැන විශ්වාසය තැබීමට මම ඉගෙන ගෙන තිබෙනවා. ඒත් ඊට දිගු කාලයක් ගත වෙනවා. ආරම්භයේදී, සෑම පොතක්ම ස්වර්ගයෙන් ලැබු තිළිණයක් යන අදහසක් මට තිබුණත් පසුව එය එසේ සිදු වූයේ නැහැ. ඒත් මේ වන විට ලේඛනයේ යෙදී වසර 35ක් ගතවී තිබීම තුළ මගේම විෂයකට ඇති තරම් කාලයක් ලබා දුනහොත් ඕනෑම දෙයක් ලිවීමට හැකියාව තිබෙන බව මම දන්නවා. ඊළඟට ආත්ම ශක්තිය, සැහැල්ලුව ඇති කර ගනිමින් නිර්මාණකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ තෘප්තිමත් වෙනවා.

ඔබ විසින් ඔබ ස්වභාවික කතාකාරියක වශයෙන් විස්තර කර තිබෙනවා. එම කුසලතාව හෝ භාවිතාව ඉතා වැදගත්ද?

මම පාසල් ගණනාවක නිර්මාණශිලී ලේඛන කලාව උගන්වා තිබෙනවා. කතාවක් ලියන්නේ කෙසේද කියා ශිෂ්‍යයන්ට ඉගැන්වීමට මට පුළුවන්. ඒත් ඔවුන්ට කතා කීම ඉගැන්වීමට මට පුළුවන්කමක් නැහැ. කතා කීම යනු සංගීතයට කණක් වගෙයි. ඔබට එය තිබෙන්නට පුළුවන් හෝ නොතිබෙන්නට පුළුවනි. කුමක්ද කියන්නේ, කුමක්ද රඳවා ගන්නේ, කොහොමද අවලම්භනය නිර්මාණය කරන්නේ යනාදිය සඳහා ඇති කෞශල්‍යය සහ තෙවැදැරුම් චරිතයන් වර්ධනය කරමින් භාෂාව භාවිත කිරීමට ඔබ ඉපදි තිබිය යුතු යැයි කියා මම සිතනවා. මට කිසිවකුටවත් නොමැති කතා කීමේ ජානමය හැකියාවක් තිබෙනවා. ඒත් මට ලිවීමට හැකියාවක් තිබුණේ නැහැ. වාචිකව මට ඔබට කතාවක් කියන්න පුළුවන්. ඒත් එය ලිවිය නොහැකියි. කාලයත් සමඟම භාවිතයෙන් සහ වැඩ කිරීම තුළින් මම එම හැකියාව උපයා ගත්තා. ඉතා මෑතකදී පමණ මම එහි අයිතිකාරිය බව මට හැඟුණා.
ඔබ වයස අවුරුදු 39දී ලේඛිකාවක වීමට හෝ පුවත්පත් කලාවේදිනියක, රූපවාහිනි වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නියක සහ පාසල් පරිපාලකවරියක ලෙස කටයුතු කර තිබෙනවා.

ඔබවම ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ගැන කතා කිරීමට ඔබ කැමතිද?

මම තෝරා ගැනීමක් කළා කියා මම සිතන්නේ නැහැ. “මම ලේඛිකාවක වීමට සැරසෙනවා.” කියා මම කියා සිටියේ නැහැ. එය සිදු වුණා. චිලි හි මිලිටරි මෙහෙයුමට පසුව දේශපාලන සිරකාරියක ලෙස මම වෙනිසියුලාවේ ජීවත් වුණා. මට එහිදී පුවත්පත් කලාවේදිනියක ලෙස රැකියාවක් කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබුණේ නැහැ. මම පාසලක සේවය කරමින් සිටියදි , කතන්දර බොහෝමයක් මා තුළ තිබෙන බවට හැඟීමක් තිබුණා. ඒත් ඒවා ප්‍රකාශ කිරීමේ මඟක් තිබුණේ නැහැ. 1981 ජනවාරි 08 වැනිදා චිලියේ සිටින මගේ සීයා මරණාසන්නව සිටින බවට දුරකතන ඇමතුමක් ලැබුණා. ආපසු එහි ගොස් ඔහුට ‘ගුඞ් බායි’ කියන්ඩ මට පුළුවන්කමක් ලැබුණේ නැහැ. ඒ හින්දා ඔහු මට කියන ලද සෑම දෙයක්ම මගේ මතකයට නැඟීමත් සමඟම ඔහුට ඒ ගැන ලියුමක් ලිවීමට මම පටන් ගත්තා. ඔහු ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ කතාකරුවෙක්. කිසි දිනෙක එම ලිපිය ඔහුට නොලැබී ඔහු මිය ගියා. ඒත් සෑම රාත්‍රියකම වැඩ කටයුතු ඉවර වෙලා මම කුස්සියට වී එය ලියමින් හිටියා. අවුරුද්දක් ඇතුළතදී නිසැකවම ලිපියක් නොවන පිටු 500ක් මට තිබුණා. එය ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’  (The House of the Spirits) බවට පත් වුණා. මෙම පොත ප්‍රකාශයට පත් කළ පසු ඉතා සාර්ථක වුණා. එමගින් මගේ අනෙකුත් පොත් සඳහා මගක් පෑදුණා. ඒත් එය මගේ වෘත්තීය මග කියා මට හැගුණේ නැති නිසා එක පාරටම මගේ දෛනික රැකියාව මම අත්හැරියේ නැහැ. එය හුදෙක් වාසනාවකට මෙන් සිද්ධ වෙච්ච දෙයක්.

ඔබේ නව වෘත්තිය තුළ සුරක්ෂිතභාවයක් තිබෙන බවට ඔබට අවසානයේදී හැඟී ගියේ කෙසේද?

මට චෙක්පත් ලැබෙමින් පැවතුණා. පොත් භාෂා 35කට පරිවර්තනය වී උණු කේක් වගේ විකිණෙන්නට පටන් ගත්තා. මම ලේඛනයේ යෙදී සිටියහොත් මගේ පවුලට මට උදව් කරන්න පුළුවන් වේවි කියා අවබෝධ වුණා.

ඉතාමත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ ඔබගේ පොත්වල සාර්ථකත්වය ලුහු බඳිමින් ඔබ සිටින බවට හැඟීමක් කිසි දවසකදී හෝ ඔබට දැනුණාද?

අවාසනාවකට මෙන් මෑතකදී මියැදුණ, මම ලියන ලද පොත්වල නායිකාව මෙන්ම මගේ ඒජන්තවරිය වූ කාමන් බැල්සෙල්ස් (Carmen Balcells) ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතියේ ස්පාඤ්ඤ බසින් ලියවුණු අත්පිටපත රැගෙන ඇය වෙනිසියුලාවේ සිට දුරකතනය මගින් ඇමතුමක් ලබා දෙමින් ‘ඔවුන්ගේ අතීතය, මතකයන්, බලාපොරොත්තු සෑම දෙය යනාදි සියල්ලක්ම ඔවුන් විසින් ඔවුන්ගේ මුල් කෘතියට ඇතුළත් කිරීම තුළ සෑම කෙනකුටම පළමුව හොඳ පොතක් ලිවිය හැකියි. එහෙත් ලේඛකයකු බව තහවුරු වන්නේ දෙවන කෘතියෙන්.’ කියා මට කියා සිටියා. ඒ හින්දා මට ලේඛිකාවක වීමට හැකි බව මම කිසිදිනක මුණ නොගැසුණු මෙම ඒජන්තවරියට ඒත්තු ගන්වනු පිණිස ඊළඟ අවුරුද්දේ ජනවාරි 8 වැනිදා මගේ දෙවන පොත ලිවීමට පටන් ගත්තා.

‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතිය යුරෝපය තුළ සෑම අතින්ම සාර්ථක වීම පිළිබඳව මම අවදියෙන් සිටියදීම, මගේ දෙවන පොතත් ලියා නිම කිරීමට හැකි වුණා. ඒ වගේම වෙනස් වූ මඟක් ඔස්සේ කියන ලද සෑම පොතක්ම එකිනෙකට වෙනස් වූ අභියෝගයක්. මම වාර්තා සටහන්, ඓතිහාසික නව කතා, ප්‍රබන්ධ, යොවුන් හා වැඩිහිටියන් සඳහා නිර්මාණ මෙන්ම අපරාධ පිළිබඳව නවකතා ලියා තිබෙනවා. ඒ නිසාම මෙයද ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතියට වඩා හොඳද හෝ නරකද? කියා පැවසීමට හෝ සසඳා බැලීමට කිසි දිනෙක කටයුතු කරන්නේ නැහැ. සැම පොතක්ම පිදවිල්ලක් (Offering) . ඔබ එය මේසයක් මත තබා කවුරුන් විසින් එය පිළිගන්නවා දැයි කියා බලන්න.

‘පවුලා’ කෘතිය ඔබගේ දියණියගේ මරණය ගැන කියවෙන වාර්තා සටහනක්. ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ ඔබේ මරණාසන්න සීයාට ලියන ලද ලිපියක්. එම ඛේදවාචකයන්ගෙන් මිදීමට එම නිර්මාණ ඔබට උපකාරී වුණාද?

එය සුවපත් කිරීමක්. ‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතිය මගේ පවුල, මගේ රට, මගේ අතීතය, මගේ සීයා යනාදීන්ගෙන් සමන්විත මගේ ලෝකයෙන් පිටුවහල් වීම හේතුකොට ගෙන ඒ නැති වූ ලෝකය අත්පත් කර ගැනීමට මා දරන ලද උත්සාහයක්. එය එම කෘතියේ සදාතනිකව පවතියි. මගේ දියණිය මිය ගිය පසු සෑම දෙයක්ම අඳුරු වුණා. මගේ ජීවිතයේ ස්වභාවය මුළුමනින්ම වෙනස් වුණා. සෑම දවසක්ම ඒකාකාරී වුණා. ඇය අවුරුද්දක් පමණ සිහිමුර්ජාව රෝගයෙන් දුක් විදි නිසා ගෙදරදි ඇයව රැකබලා ගැනීමට මට සිදු වුණා. මාසයකට පසුව මම අම්මාට එම අවුරුද්ද පුරා යවන ලද ලියුම් 180ක් පමණ මට ආපසු දුන්න විට මම නැවතත් ලියන්න පටන් ගත්තා. එය ඉතාමත් වේදනාකාරියි. එනමුත් එම පිටු වලට කුමක් සිදුවුණාද යන්න අඩංගු කිරීමට හැකිවීම මෙන්ම මා ගැන නැවත සිතීමට ඉඩ හැරීම නිසා එය සුවපත් කිරීමක් බවටද පත් වුණා. මගේ මුණුබුරු මිණිබිරියන්ද ඉපදිලා තිබුණා. මට ගොඩක් ආදරය කළ ස්වාමියකු සිටියා. ඒ සෑම දේ තුළ ජීවිතයක් තිබුණා.

ඔබේ පුද්ගලික ජීවිතය ප්‍රසිද්ධ කිරීම හේතුකොට ගෙන ඔබ තුළ ඉතා සහනශීලි බවක් දිස් වෙනවා.

මම ‘පවුලා’ (Paula) ලියූ විට මගේ අම්මා කිව්වා, ‘ඔබේ ජීවිතය ගැන ගොඩක් දේ ඔබ ලියා තිබෙනවා. ඔබ ගොඩක් අවධානම් සහිතයි.’ එවිට මම කිව්වා, ‘අම්මා, මම ඇත්ත කියලා තිබෙන නිසාත්, මම තියා ගත්තේ රහස් පමණක් නිසාත් මට අවධානමක් නැහැ.’ ඕනෑම කෙනකුගේ සහ මගේ ජීවිතය අතර වෙනසක් නැහැ. මට කතා කළ නොහැකි නරක යමක් මම කරලා නැහැ. මම අන් අය සමඟ බෙදා ගන්න විට ඔවුන්ද මා සමඟ බෙදා ගන්නවා. එය කතන්දර සහ හැඟීම් හුවමාරු කර ගැනීමක්.

ඔබේ පොත්වල විදේශීය සංස්කරණ ගැන ඔබ සඳහන් කළා. විවිධ වූ සංස්කෘතීන් තුළ ඔබේ නිර්මාණ ප්‍රතිපාදන කරන්න ඔබ සිතුවේ ඇයි?

අපි සෑම විටම, සමේ වර්ණය, සංස්කෘතිය, භාෂාව, ජාතිකත්වය, කුමක් හෝ යනාදි වෙනස්කම් කෙරෙහි යොමු වුණා. ඒත් මිනිසුන් සියලු දෙනා අතිශයින් සමානයි. ඔවුන් සියලු දෙනාම එකම දේවල් වලට බියයි. ඔවුන් සියලු දෙනාටම අවශ්‍ය වන්නේ එකම දේවල්. අපි සියලු දෙනාටම තියෙන්නේ එකම අභ්‍යන්තර අවයව, එකම මොළ සහ එකම සිහින. ඒ නිසා සැන් ෆැන්සිස්කෝවල සිදුවන වයෝවෘද්ධ වීම පිළිබඳව ලියනු ලබන කතාන්දරයක් තුර්කියේදීත් නාදය වෙනවා.

වැඩ කිරීම සැම විටම ඔබට තීරණාත්මක සාධකයක් වන බව ඔබ පවසා තිබෙනවා. ඒ ඇයි?

මා පෝෂණය කිරීමට කටුයුතු කිරීම අවශ්‍යතාවක් වන නිසා. මගේ ජීවිතය හැඩගස්සවා ගැනීමේදී එක් සාධකයක් වූයේ වින්දිතයකු වන මගේ අම්මා. මගේ අම්මා නොගැළපෙන මිනිසකු හා විවාහ වූ සුරූපි තරුණ කාන්තාවක්. ඇයට වසර හතරක් තුළ දරුවන් තිදෙනකු හිටියා. ඒ මනුෂ්‍යයා ඇයව අතහැර දැමූ නිසා මගේ සීයාගේ ගෙදර පදිංචියට ගියා. ඇයට හොඳ අධ්‍යාපනයක් හෝ නිපුණතාවක් තිබුණේ නැහැ. ඇගේ පියා මත යැපීමට ඇයට සිදු වුණා. මම මගේ අම්මාට ගොඩක් ආදරය කළා. මගේ ජීවිත කාලය තුළ අප දෙදෙනා අතර මහා බැඳීමක් තිබුණා. ඒත් අම්මා වගේ තැනැත්තියක වීමට මට වුවමනා කළේ නැහැ. ඒ වගේම ගෙදරටම වෙලා සිටීම මම එතරම් ප්‍රිය කළේ නැහැ. මගේ දරුවෝ දෙන්නාටත් මම ගොඩක් ආදරෙයි. ලෝකයෙන් එළියට යාමට මට අවශ්‍යව තිබූ නිසා ඔවුන් දෙදෙනා ගොඩනඟා ගැනීමට මට උදව් කිරීමට තෝරා ගන්නා ලද මගේ නැන්දම්මා කෙරෙහි මම මුළුමනින්ම විශ්වාසය තැබුවා.

අපරාධ පිළිබඳ නවකතා ලියනු ලබන මේ වන විට ඔබගෙන් වෙන්ව සිටින ඔබගේ ස්වාමියා සමඟ පොතක් ලිවීමට ඔබ වරක් උත්සාහ කළා. ඒ වැඩයට මොකද වුණේ?
ඒක මගේ ඒජතන්තවරියගේ අදහසක්. ඒත් ඒක කළ නොහැකි වුණා. ඔහු ලියන්නේ ඉංග්‍රීසියෙන්. මම ලියන්නේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන්. ඔහුගේ කෙටි කාලීන අවධානය විනාඩි 11යි. මට ලිවීමට පැය 11ක් ගත වෙනවා. මම පර්යේෂණ කරනවා. ඒත් ඔහු එසේ කරන්නේ නැහැ. ඒ අනුව මම රිපර් (Ripper) කෘතිය ලියන කොට ඔහු ඔහුගේ පස්වැනි අපරාධ නවකතාව ලිවීමට පටන් ගත්තා.

‘ද හවුස් ඔෆ් ද ස්පිරිට්ස්’ කෘතිය සිනමාවට නැගුණා. ඒත් ඔබ ඊට සම්බන්ධ වුණේ නැහැ. ඒක දුෂ්කර කටයුත්තක් වුණාද?

සිනමාව, නාට්‍ය සහ ටෙලි නාට්‍ය යනාදිය වෙනත් මාධ්‍යයක් නිසාම මම කිසි දිනෙක ඊට සම්බන්ධ වුණේ නැහැ. ඒ වගේම එය මුළුමනින්ම වෙනස් වූ නිශ්පාදනයක්. මම ඒ ගැන කිසිවක් දන්නේ නැහැ. මම ලේඛනයේ යෙදෙන විට කිසිවකු මගේ උරහිසට ඉහළින් සිට බලනවාට මම කැමති නැහැ. ඇයි මම අධ්‍යක්ෂකවරයකුගේ උරහිසට ඉහළින් සිට බලන්නේ? ලොකු මුදලක් අපේක්ෂාවෙන් තොරව ඔබේ කැමැත්ත විකුණන්න. එවිට ඔවුන්ට අවශ්‍ය දේ ඔවුන් කරාවි.