රාවය

ලංවිම පනතට පිටින් ඒස් පවර් විදුලිය අරන්

ලංවිම පනතට පිටින් ඒස් පවර් විදුලිය අරන්

නිමල් අබේසිංහ

ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලිය මිලදී ගැනීම සඳහා විදුලිබල මණ්ඩලය අත්සන් කර ඇති ගිවිසුමට එළැඹ ඇත්තේ විදුලිබල පනතට පටහැනිව බව රාවය දිගින් දිගටම කළ චෝදනාව ගැන පාර්ලිමේන්තුවේ, කෝප් කමිටුව අවධානය යොමුකර තිබුණි. ඒ අනුව ඉකුත් 07 වැනිදා විදුලිබල මණ්ඩලයේ නිලධාරීන් හා විදුලිබල හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ආචාර්ය සුරේන් බටගොඩ ඇතුළු පිරිසක් පාර්ලිමේන්තුවේ කෝප් කමිටුව ඉදිරියට කැඳවා තිබුණේය. එදින කෝප් කමිටුව ආචාර්ය සුරේන් බටගොඩට අසත්‍ය පවසන බව කියමින් කෝප් කමිටුව දෝෂාරෝපණය කර ඇති බවද දැනගන්නට ඇත. එමෙන්ම මෙම විදුලිය මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම පිළිබඳව ඉදිරියටත් පරීක්ෂණ කිරීමට කෝප් කමිටුව තීරණය කර ඇති අතර විගණකාධිපතිවරයා ලවා වැඩිදුරටත් විගණනයක් සිදුකිරීමටත් තීරණය කර තිබේ.

පනතට පටහැනි ගිවිසුමක්

පුද්ගලික විදුලි බලාගාරයක් වන ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයෙන් ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය ප්‍රථමයෙන් විදුලිය මිලදී ගැනීම සඳහා ගිවිසුමකට එළැඹ ඇත්තේ 2004 වසරේදීය. එතැන් සිට 2015 දක්වා වසර 10කට විදුලිය මිලදී ගැනීම වෙනුවෙන් එකී ගිවිසුම අත්සන් කර තිබුණි. එම කාලය තුළ විදුලි ඒකකයක් සඳහා ඒස් පවර් ආයතනයට විදුලිබල මණ්ඩලය ගෙවූ මිල රුපියල් 29කි. මෙම මිල තුළ ඒස් පවර් ඇඹිලිපිටිය විදුලි බලාගාරය ඉදිකිරීම වෙනුවෙන් ආයෝජනය කළ මුදලද අන්තර්ගතය. මේ අනුව විදුලි බලාගාරය ඉදිකිරීම සඳහා වැයවූ සමස්ත මුදලම ඒ අවුරුදු 10දී විදුලිබල මණ්ඩලය ගෙවා තිබේ. එය ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 18ක් යැයි ගණන් බලා තිබේ. ඉන්පසුව වසරකට ආසන්න කාලයක් ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලිය ලබාගෙන නැතිමුත් 2016දී නැවතත් හදිසි අවශ්‍යතා මත විදුලිය මිලදී ගැනීම් පෙන්වා නැවතත් ගිවිසුමකට එළඹ ඇත. මේ අනුව 2016-2017 දක්වා වසරක කාලයක් තුළ විදුලි ඒකකයක් වෙනුවෙන් විදුලිබල මණ්ඩලය ගිවිසුම්ගත මුදල රුපියල් 24කි. ඒ මිලටද විදුලි බලාගාරය සඳහා ආයෝජනය කළ මුදලට ගෙවීමක් ඇතුළත් කර තිබේ. මේ එක් අවුරුදු කාලයේදී ඒස් පවර් බලාගාරයට ආයෝජන වියදම ලෙස විදුලිබල මණ්ඩලය ගෙවා ඇති මුදල රුපියල් මිලියන 900ක් පමණ වේ. 2016-2017 ගිවිසුම් කාලය අවසන් වූ පසුව 2017-2018 වසරක කාලය වෙනුවෙන් නැවත ගිවිසුමකට එළඹී ඇති අතර එහිදී විදුලි ඒකකයක ගැනුම් මිල රුපියල් 25කි. මේ මිලටද ආයෝජනය සඳහා ගෙවීමක් ඇතුළත් වන අතර ඒ මුදලද රුපියල් මිලියන 900ක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා තිබේ.

මෙම ගිවිසුම් කාලය හමාරවීමෙන් පසුව නැවතත් ඒස් පවර් ආයතනය සමග විදුලිබල මණ්ඩලය තුන් අවුරුදු කාලසීමාවකට ගිවිසුමක් අත්සන් කරනු ලැබීය. ඒ 2018 සිට ඉදිරි වර්ෂ තුනක් වෙනුවෙනි. මෙහිදී විදුලි ඒකකයක් සඳහා ගිවිසගෙන ඇති මුදල රුපියල් 26 සිට 40 දක්වා පරාසයක් තුළ පවතී. මේ මිල තුළද ආයෝජනය වෙනුවෙන් ගෙවීමක් අන්තර්ගතය. මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට කොතරම් හදිසි වී දැයි ප්‍රදර්ශනය වන්නේ මිලදී ගැනීමට කැබිනට් අනුමැතිය ලැබී ඇති දිනය වන 2018 අප්‍රේල් 05දාම විදුලිබල මණ්ඩලය ගිවිසුම අත්සන් කිරීමය. එහෙත් එයට අදාළ ලිපිය අමාත්‍යාංශයෙන් විදුලිබල මණ්ඩලයට ලැබී ඇත්තේ අප්‍රේල් 06 වැනිදාය. ඒ බැව් එකී ලිපිය විදුලිබල මණ්ඩලයට ලැබූ බවට තැබූ දින මුද්‍රාව සාක්ෂි සපයයි. අප්‍රේල් මාසයේදී ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරය ලබාගත් විදුලිය වෙනුවෙන් ගෙවා ඇති මුදල මිලියන 700කි. ආයෝජනය වෙනුවෙන් වන අනිවාර්ය ගෙවීම රුපියල් මිලියන 150කි. එකතුව රුපියල් මිලිය 850කි.

වටිනාකමට වැඩි මිලක්

ගිවිසුම ප්‍රකාරව වසර තුනකදී ඒස් පවර් බලාගාරයට ගෙවිය යුතු අනිවාර්ය මුදල රුපියල් මිලියන 2736කි. ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයේ වත්මන් වටිනාකම රජයේ තක්සේරුව අනුව ගණනය කර ඇත්තේ මිලියන 2300ක් ලෙසය.

මේ මුදල හා සලකන විට ඒස් බලාගාරය විදුලිබල මණ්ඩලයට මිලදී ගත්තේ නම් මිලියන 436ක් ලාභදායක වේ. ඒ අතරේ 2004 සිට 2015 දක්වාත්, 2016 සිට 2018 දක්වාත්, 2018 සිට වසර 3ක කාලය තුළත් ගෙවනු ලබන අනිවාර්ය ගෙවීම රුපියල් මිලියන 4560කි. තරගකාරී ටෙන්ඩර් ක්‍රමයක් හරහා මෙවැනි මිලදී ගැනීම් සිදුකරන්නේ නම් විදුලිබල මණ්ඩලයට මෙවැනි විශාල පාඩු සිදුනොවනු අනිවාර්යය. එහෙත් නිලධාරීන් දිගින් දිගටම වටයෙන් ගොස් මෙවැනි ගිවිසුම්වලට එළැඹෙන්නේ ඇයිද යන්න සිතාගත හැකිය. ඒ සැකය තවදුරටත් තහවුරු කෙරෙන ප්‍රබල සාක්ෂියක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය.

අනුමත බලාගාරයක් ඉදිකර නැත

දකුණු පළාතේ විදුලි සැපයුම බාධාවකින් තොරව කරගෙන යෑම සඳහා යැයි පවසමින් ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලිය ලබාගැනීමේ වුවමනාව නිලධාරීන් ඉස්මතු කිරීම මෙහිලා විශේෂය. එහෙත් දකුණු පළාතේ විදුලිය සැපයුම ක්‍රමවත්ව ඉටුකර ගැනීම සඳහා 2015 විදුලි ජනන සැලසුමේ ගාල්ල ප්‍රදේශයේ මෙගාවොට් 100ක විදුලි බලාගාරයක් ඉදිකිරීමට යෝජිතව තිබේ. මහජන උපයෝගිතා කොමිසම මේ සඳහා අනුමැතිය ලබාදී තිබෙන අතරම, ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කළ කමිටුවක් විසින් මේ සඳහා නිර්දේශ ලබාදී තිබේ. එමෙන්ම පාර්ලිමේන්තු ආංශික කමිටුව විසින්ද මේ බලාගාරය කඩිනමින් ඉදිකළ යුතු බවට නිර්දේශ ලබාදී ඇත. ඒ අනුව විදුලිබල මණ්ඩලය ක්‍රියාත්මක වූයේ නම් (ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම අනුව) 2018 අගෝස්තු වනවිට ගාල්ලේ ඉදිකිරීමට නියමිත වූ එම විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලිය ජනනය කළ යුතුව තිබේ.
විදුලිබල මණ්ඩලය එවැනි ඉදිකිරීම් නොසලකා හරිමින් දිගින් දිගටම පෞද්ගලික අංශයේ විදුලි බලාගාරවලින් විදුලිය මිලදී ගැනීමට මේ තරම් වෙර දරන්නේ ඇයි යන්න සැබෑ තතු දන්නා කිසිවකුටත් රහසක් නොවේ. එනම් මී කඩන්නේ අත ලෙවකන්න නොවන බව කවුරුත් දන්නා බවය.

නියෝජ්‍ය සාමාන්‍යාධිකාරී ගිලටීනයට

ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරය සමග ඇති ගිවිසුම විදුලිබල පනත උල්ලංඝනය කරන බැවින් ඒ සඳහා වන ගෙවීම් කළ නොහැකි බව විදුලිබල මණ්ඩලයේ විදුලිය මිලදී ගැනීම් අංශයේ එවකට සිටි නියෝජ්‍ය සාමාන්‍යාධිකාරී සුජීව අබේවික්‍රම දිගින් දිගටම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. එහෙත් ඉහළ කළමනාකාරීත්වයෙන් මෙකී ගෙවීම් කරන ලෙසට ඔහුට දිගින් දිගටම බලපෑම් එල්ල විය. 2018 ජූනි 25 දාතමින් යුතුව සුජීව අබේවික්‍රම විසින් විදුලිබල මණ්ඩලයේ අතිරේක සාමාන්‍යාධිකාරී ජී.එල්.ජී. කාරියවසම් වෙත ලිපියක් මගින් දන්වා යැවූ විට එම ලිපියේ සටහනක් යොදමින් අතිරේක සාමාන්‍යාධිකාරීවරයා සුජීව අබේවික්‍රමට නියෝග කරනුයේ ඒස් පවර්හි රුපියල් මිලියන 850ක මුදල ගෙවීමට කටයුතු කරන ලෙසටය. සුජීව අබේවික්‍රම නියෝජ්‍ය සාමාන්‍යාධිකාරීවරයා එම ගෙවීම සිදුනොකරන විට ලංවිම පාලනාධිකාරිය කරනුයේ ඔහුගේ සේවය අත්හිටුවීමය.

බළල්ලු මල්ලෙන් එළියට

මේ තත්ත්වය පවතිද්දී විදුලිබල මණ්ඩලයේ සාමාන්‍යාධිකාරී ඒ.කේ. සමරසිංහ 2018 ජූලි මස 17 දින විදුලිබල හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ආචාර්ය සුරේන් බටගොඩ වෙත ලිපියක් යවමින් ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් ආයතනයට අප්‍රේල් මාසය වෙනුවෙන් ගෙවිය යුතු රුපියල් මිලියන 850ක් ගෙවීම සඳහා විශේෂ අනුමැතියක් ඉල්ලයි. මහ පුදුමය වන්නේ ආචාර්ය සුරේන් බටගොඩ ලේකම්වරයා එදිනම එම ගෙවීම අනුමත කර තිබීම මෙන්ම විදුලිබල මණ්ඩලයේ විදුලි මිලදී ගැනීම් අංශයේ වැඩ බලන නියෝජ්‍ය සාමාන්‍යාධිකාරී ඩී.එම්.යූ. බණ්ඩා විසින් එම මුදල් එදිනම ගෙවා තිබීමය. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි දේවල් ආණ්ඩුවේ කන්තෝරුවකින් සිදුවන්නේ හාස්කමකින් මිසෙක වෙන ලෙසකින් නම් නොවේ. අනෙක් අතින් බලනවිට මෙය බළලා මල්ලෙන් එළියට පැනීමක් ලෙසටත් හඳුනාගත හැකිය. ඒ අතරම ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිසමද ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් ආයතනය හා ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය සමග අත්සන් කළ ගිවිසුම අනුමත කර නැති බවද සඳහන් කළ යුතුය.

ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරය එයිට්කන් ස්පෙන්ස් ආයතනය සතු වූවකි. එහි ප්‍රධානියා වන්නේ සුප්‍රකට ව්‍යාපාරික හැරී ජයවර්ධනය. එයිට්කන් ස්පෙන්ස් සමාගමේ 2016-2017 මූල්‍ය වාර්තාවට අනුව වසරේ ලාභය රුපියල් මිලියන 1100ක් බවය. එහෙත් ඔවුන් 2015-2016 වසරේදී රුපියල් මිලියන 494ක් පාඩු ලබා ඇති බව සඳහන් වෙයි. 2016-2017 රුපියල් මිලියන 1100ක ලාභයක් ලැබීමට ප්‍රධාන හේතුව ලෙස ඔවුන් දක්වා ඇත්තේ විදුලිබල මණ්ඩලය සිය සමාගමට අයත් ඒස් පවර් විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලිය මිලදී ගැනීම බවය. රටේ මහජන මුදල්වලට සිදුවෙන වින්නැහිය දැක 2015දි මේ රටේ මිනිස්සු තිබුණු ආණ්ඩුව පලවා හැරියේ වෙනසක් දකින්නටය. ඔවුන් බලාපොරොත්තු වූ වෙනස මෙය නම් නොවේ.