ගින්දර සහ පොළොව සමඟ ඍජු සම්බන්ධයක් අවශ්‍යයි පැබ්ලෝ නේරුඩා

ලෝරන්ස් ෆර්ඩිනැන්ඩු

ක්‍රි.ව. 1904 ජුලි 02 වැනි දින චිලි හි උපත ලද රිකාඩො එලියසර් නෙෆ්තාලි රෙයෙස් බසෝල්ටෝ (Ricardo Eliecer Neftali Reyes Basoalto) ‘පැබ්ලෝ නෙරුඩා’ (Pablo Neruda) යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ලේඛනයේ යෙදුණු අතර පසුකලෙක එය නීත්‍යනුකූල නමක් බවට පත් විය. ඔහු ඉපදි මාස දෙකකට පසුව ඔහුගේ මව මිය ගිය හෙයින් නෙරුඩාට තම මවගේ උණුසුම අහිමි විය.

ස්පාඤ්ඤ බසින් ලේඛනයේ යෙදුන නෙරුඩාගේ මුල්ම කාව්‍ය සංග්‍රහය 1917 ජුලි 18 වැනි දින එළි දැක්වූ අතර එවකට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 13ක් විය. ඔහුගේ කාව්‍ය නිර්මාණ බොහෝමයක් දේශීය පුවත්පතක් වන ‘ලා මක්‍දානා’(La Manana) හි පුරා දෙවසරක් අඛණ්ඩව පළ කරනු ලැබිණ. අදේවවාදියකු වූ නෙරුඩා එරට කොමියුනිස්ට් පක්ෂයට බැඳී දේශපාලනයේ නියැලුන අතර එවකට චිලිහි ඒකාධිපතියකු වු පිනොචේ (Pinochet) ප්‍රතිවාදියකු වූ සැල්වදෝර් අයියන්දේගේ දේශපාලන උපදේශකයකු ලෙසටද කටයුතු කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඔහු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයකු ලෙස රටවල් කිහිපයක සේවයේ යෙදුණු අතර පිනෝචේ පාලන සමය තුලදි නෙරුඩා අත්අඩංගුවට ගැනීමටද කටයුතු කෙරිණ. නෙරුඩා ස්පාඤ්ඤ බසින් පොත් 38 ක් පළ කොට ඇති අතර ඔහු 20 වන සියවසේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කවියා ලෙස කොලොම්බියානු නවකතාකරුවකු වන ගාබි්‍රයෙල් ගාර්ෂියා මාකේස් විසින් හදුන්වනු ලැබිණ.

නෙරුඩාගේ සාහිත්‍ය මෙහෙවර වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර සාම ත්‍යාග්‍ය (1950), ලෙනින් සාම ත්‍යාගය (1953) ජෝශප් ස්ටාලින් සාම ත්‍යාගය (1953) සහ නොබෙල් ත්‍යාගය (1971) පිරිනමනු ලැබිණ. පිළිකා රෝගයෙන් පීඩා විඳි නෙරුඩා ක්‍රි.ව. 1973 සැප්තැම්බර් 23 වැනි දින මිය ගියේය. එම මරණය පිනොචේ රජයේ අවශ්‍යතාව මත විස එන්නතක් ශරීරගත කිරීමෙන් සිදු වූ බවට පසු කලෙක අනාවරණය විය. නෙරුඩා සමඟ පැරිස් රිවිච් (Paris Review) සඟරාවේ ලේඛිකා – රීටා ගිබට් (Rita Guibert) විසින් පවත්වන පද සම්මුඛ සාකච්ඡාවේ සිංහල පරිවර්තනයයි මේ.

ඔබ වැඩ කරන වේලාවල් මොනවාද?
මට ඒ සඳහා කාල සටහනක් නැහැ. ඒත් මම ලියන්න කැමති උදය කාලය තුළදියි. ඉන් අදහස් කළේ ඔබ මෙහි ඉඳගෙන මගේ කාලය විනාශ කළේ නැතිනම් මම මේ මොහොතෙත් ලියමින් සිටිනවා. දිවා කාලය තුළ මම බොහෝ දේ කියවන්නේ නැහැ. මම වැඩි කැමැත්තක් දක්වන්නේ දවස මුළුල්ලේම ලිවීමටයි. ඒත් බහුලව සිදු වන්නේ සිතුවිලි, ප්‍රකාශනය, පෞරාණික යෙදුමක් වන “අනුප්‍රාණය” යන්නෙන් ලේබල් කළ හැකි උද්ඝෝෂාකාර මඟ යනාදින්ගේ පිරිපුන් බව මා තුළ තෘප්තිය හෝ වියැකි බව හෝ හිස් බව ඉතිරි කර යාමයි. ඒ මඟ තුළ මට යා නොහැකියි. ඊට අමතරව බංකුවක් මත මුළු දවසම වාඩි වී ජීවත් වීමට අතිශයින්ම කැමතියි. ජීවිතය, මගේ නිවස, දේශපාලනය සහ සොබා දහම මත ගමන් කිරීම සඳහා මාව යොමු කිරීමට මා කැමතියි. මම නොකඩවා එනවා, යනවා. ඒත් මට පුළුවන් ඕනෑම අවස්ථාවක සහ මා මම වීමේ ඕනැම අවස්ථාවක මම තියුණු ලෙස ලිවීමේ යෙදෙනවා. මා වටා මිනිසුන් බොහෝ දෙනකු සිටියත් එයින් මට හිරිහැරයක් වෙන්නේ නැහැ.

ඔබ වටා තිබෙන දෙයින් ඔබ මුළුමනින්ම ඔබව වෙන්කර තිබෙනවාද?
මම මාව වෙන් කර තබා ගන්නවා. ඒ වගේම හැම දේම එක පාරටම මෙන් නිහඬ බවක් ගත්තොත් එතකොට එය මට බාධා කරාවි.

ඔබ හැම විටම ලියන්නේ සාමාන්‍යයෙන් අත් අකුරින්ද?
අනතුරකට ලක්ව මගේ ඇඟිල්ලක් කැඩුණු දා පටන් යතුරු ලේඛනය පාවිච්චි කිරීමට මාස කිහිපයක් මුළුල්ලේ බැරි වුණා. මගේ තරුණ කාලයේදි හුරු පුරුදු වූ විදියට අත් අකුරින් ලිවීමට මම ආපසු පෙළඹුණා. මගේ ඇඟිල්ල සුවපත් වී නැවතත් මගේ කවි යතුරු ලේඛනය කිරීමට හැකියාව ලැබුණු විටදීත්, අත් අකුරින් ලියන විට ඉතා සංවේදි බවක් තිබීම මෙන්ම එහි කෘත්‍රිම ස්වරූපය හේතුකොටගෙන පහසුවෙන් වෙනස් කිරීමට හැකියාව තිබෙන අයුරුත් මම සොයා ගත්තා. සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් තුළදි, රොබට් ග්‍රේව්ස් කියා සිටියේ යමෙකුට සිතීමට තිබෙන කාරණාව යටතේ අනුමාන වශයෙන් කළ හැකි කුඩාම දෙයක් වන්නේ අතින් නිමැවුණු දේවල් නොවන බවයි. කවි ලිවීමේදී කළ යුතු වන්නේ අත් අකුරින් ලිවිම බව ඔහු විසින් එකතු කළ යුතුව තිබුණා. යතුරු ලේඛන යන්ත්‍රය කවිය සමඟ තිබෙන ගැඹුරු සමීපතාවයෙන් මෙන්ම නැවතත් එම සමීපතාවට මගේ අත ගෙන ඒමෙන් මා වලක්වනවා.

ඔබේ වැඩ උද්වේගයකින් ඉතිරි කර ගැනීමට සිදුවුවහොත් ඔබ ඉතිරි කරගන්නේ කුමක්ද?
කිසිදෙයක්වත් නොවිය හැකියි. මට ඒවා අවශ්‍ය කරන්නේ කුමක් සඳහාද? මම කාන්තාවක් රැක ගැනීමට කැමති වෙන්න පුළුවන්. එසේ නොමැති නම් මගේම වැඩ වලට වඩා මට බහුල ලෙස විනෝදාස්වාදය ගෙන දෙන ඉතා හොඳ අපරාධ පරීක්ෂක කතා එකතුවක්ද ලිවිය හැකියි.

තරුණ කවියන්ට ඔබට ලබා දිය හැකි උපදේශය කුමක්ද?
ඔහ්, තරුණ කවීන්ට දිය හැකි උපදේශයක් නැහැ. ඔවුන් කළ යුතු වන්නේ ඔවුන්ගේම මඟක් සොයා ගැනීමයි. ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශනයට එල්ල වන බාධාවන්ට මුහුණ දීමටත් ඒවා ජය ගැනීමටත් ඔවුන් හුරු පුරුදු විය යුතුයි. මට ඔවුන්ට දිය හැකි උපදේශය වන්නේ දේශපාලන කවි වලින් පටන් නොගන්නා ලෙසයි. දේශපාලන කවිය කියලා කියන්නේ අවම වශයෙන් බොහෝ සෙයින් ප්‍රේම කාව්‍ය වලට වඩා ඉතාමත් ගැඹුරු සංවේදි දෙයක්. එය පොදුවේ පවතින මෙන්ම පිළිගත නොහැකි දෙයක් නිසා ඒ සඳහා බල කළ නොහැකියි. දේශපාලන කවියකු වීමට නම් පළමුවෙන්ම අනෙකුත් සියලුම කවි වලින් දස්කම් පෑම ඉතා අවශ්‍යයි.

සාක්‍ෂරතාව ඔබට බලපෑවේ කෙසේද?
හුදෙක් අප හුස්ම ගන්න වාතය එක් තැනකට අයත් නොවන්නාක් මෙන් ලේඛකයෝ සෑම විටම යම් මාර්ග හුවමාරු කර ගන්නවා. ලේඛකයා සෑම විටම ගෙයකින් ගෙයකට මාරු වීමේදී ඔහුගේ ලී බඩු මාරු කිරීම කළ යුතු දෙයක් ලෙස සලකනවා. සමහර ලේඛකයන්ට මෙම තත්ත්වය අපහසුතාවක් ලෙස දැනෙනවා. ෆෙඩරිකෝ ගාර්ෂියා ලෝකා (Federico Garcia Lorca) සැම විටම මගේ පේළි, මගේ කවි කියවන ලෙසට මට කියා සිටි අයුරු තවමත් මතකයි. මම කියවමින් සිටියදී “නවත්වන්න, නවත්වන්න, දිගටම කියවන්න එපා, මට ඔබ බලපෑම් නොකරනු!” කියා කියාවි.

සොබා දහමට ඔබ තුළ තිබෙන දැඩි හොඳ හිත පිළිබඳව ප්‍රකාශයක් කළ හැකිද?
මගේ ළමා වියේ පටන්, කුරුල්ලන්ට, සිප්පි කටුවලට, කැලෑවට, සහ පැළ වලට තිබූ හොඳ හිත මා දිගටම පවත්වාගෙන ආවා. මුහුදු සිප්පි කටු සොයමින් මම ගොඩක් තැන්වල ඇවිද්දා. එසේ සොයා ගත් ලොකු එකතුවක් මා ළඟ තිබෙනවා. මම ආර්ට් ඔෆ් බර්ඞ්ස් (Art Of Birds) නමින් පොතක් ලිව්වා. මම “බෙස්ටියරි”(Bestiary), “සීක්වෙඉක්” (Seaquake) සහ “ද හර්බලිස්ට්ස් රෝස්” (Herbalist’s Rose) නමැති මල් වලට අතුවලට එළවළුමය වැඩිම ගැන සඳහන් පොත්ද ලිව්වා. මට සොබා දහමෙන් වෙන්ව ජීවත් විය නොහැකියි. මම ටික දවසකට හොටෙල්වල ගත කිරීමට ආසයි. මම පැයකට පමණ ගුවන් යානාවල යාමට කැමතියි. ඒත් මම ලී තුළ වැලි මත හෝ රුවල් ඔරු ගමන් වගේම ගින්දර, පොළොව, වතුර සහ වාතය සමඟ ඍජු සබඳතා තබා ගැනීමට කැමතියි.

ඔබේ කවි වල යළි මතුවන සංකේත තිබෙනවා. ඒවා සැමවිටම මුහුද, මාළු සහ කුරුල්ලන්ගේ ස්වභාවය ගන්නවා.
මම සංකේත ගැන විශ්වාස කරන්නෙ නැහැ. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ද්‍රව්‍යමය දේවල්. මුහුද, මාළු, කුරුල්ලෝ මට අනුව පවතින්නේ ද්‍රව්‍යමය දේවල් ලෙසයි. මම දවල් කාලය කතන්දර වලට දමනවා වගේම මම ඒවා කතන්දර වලට දමනවා. මගේ කවිවල සැම විටම පාහේ පෙනෙන්නට තිබෙන සමහර තේමාවන් පෙනී සිටින කාරණය වන්නේ ද්‍රව්‍යමය නියෝජනයක හරයක්.

ඔබ විසින් රචිත රෙසිඩන්ට් ඔෆ් අර්ත් (Residence on Earth) කවි තුළින් “ඔවුන් යමකුට ජීවත් වීමට උදව් කළේ නැහැ. ඔවුන් යමකුට මැරෙන්න උදව් කළා” කියා තිබෙනවා.

රෙසිඩන්ස් ඔෆ් අර්ත් කියන මගේ පොත මගේ ජීවිතයේ අඳුරු සහ අනතුරුදායක මොහොත නිරූපණය කරනවා. ඒවා පැවැත්මක් නොමැති කවි. ඉන් එළියට ඒමට මට මුළුමනින්ම වාගේ නැවත ඉපදීමට සිදුවුණා. ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්දයේ තීව්‍රතාව කොතෙක්දැයි මට තාමත් නොදැනෙන බලාපොරොත්තු සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී ගිය අවස්ථාවෙන් මා ආරක්ෂා වුණා වගේම බරපතළ සිද්ධි වලදී මට මැදිහත් වීමට ද සිදු වුණා. එක් වතාවකදී මට අවශ්‍ය තරම් බලය තිබුණා නම්, ඒ පොත කියවීම තහනම් කිරීමටත් එය නැවත මුද්‍රණය කිරීම වැළැක්වීමටත් පියවර ගන්නා බවත් මම කියා සිටියා. එය ජීවත් වීමේ හැඟීම වේදනාකාරී පීඩාකාරි එකක් බවත් සදාචාරමය වධහිංසාවක් බව අතිශයොක්තියෙන් කියනු ලබනවා. ඒ වගේම එය මගෙ මතය පිළිඹිබු කරන අවබෝධය තුළ එය මගේ හොඳම පොත් වලින් එකක් බවත් දැන සිටියා.
දේශපාලන කවියකු කවිය පාවාදෙන්නා, සාහිත්‍ය පාවාදෙන්නා යනාදි වශයෙන් ඔහුට එල්ල වන චෝදනාත්මක හෙළා දැකීම් පිළිගැනීමට සූදානම් විය යුතුයි. ඊළඟට සියලුම දේ අවමානයට ලක්වීමේ හැකියාවක් තිබෙන උද්වේගී සම්පත් බුද්ධිමය, හරය සහ අන්තර්ගතය වැනි දේවල් වලින් දේශපාලන කවිය සන්නද්ධ විය යුතුයි. මේ තත්ත්වයට කලාතුරකින් ළඟා විය හැකියි.

ඔබ නැවුම් බව කෙරෙහි විශ්වාස නොකරන බව නිතරම කියා තිබෙනවා.
සියලු ආකාර වැය වීම් තුළ නැවුම් බව දෙස බැලීම නූතන කොන්දේසියක්. අපේ කාලය තුළදී ලේඛකයකුට ඔහු කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් තිබුණා. එම හරයක් නොමැති ප්‍රත්‍යක්ෂය විසින් ආසාමාන්‍ය ලෙස රාගාධික ආශා උපදවන චරිත උපයා ගත්ත සෑම මිනිසකුම මාවතක් සෙවීමට උත්සාහ කරනවා. එමගින් ඔහු සිට ගත යුතු තැන තීරණය කිරීමට නොහැකි නම් ගාම්භීරත්වය හෝ අනාවරණය හෝ කිරීමට. ඒ හැර, විවිධත්වයක අනාවරණය නියම කිරීම සඳහා. බොහෝ මුල් කලාකරුවෝ කාලය, හා යුගයට අනුව අදියරයන් වෙනස් කළා. ඒ සඳහා ශ්‍රේෂ්ඨතම උදාහරණය වන්නේ අප්‍රිකාවේ හෙවත් පුරාතන කලාවේ ප්‍රතිමා කලාව සහ චිත්‍ර කලාව තමන් තුළ පෝෂණය කර ගැනීමට පටන් ගන්නා ලද තැනැත්තා වූ පිකාසෝ.