රාවය වර්ණවත් කළ අශෝක

අශෝක රාවයේ ආරම්භක කාර්ය මණ්ඩලයට ඇතුළත් තිදෙනාගෙන් කෙනකු වූ අතර, ආරම්භයේ සිට එක දිගට වසර 20ක් රාවයේ ප‍්‍රධාන චිත‍්‍ර ශිල්පියා ලෙසද ක‍්‍රියා කළේය. මට ඔහු පළමුවෙන් හමුවන විට ඔහු වැඩ කළේ සර්වෝදය විශ්වලේඛා නමින් පවත්වාගෙන ගිය මුද්‍රණාලයේය. ඔහු සර්වෝදය ව්‍යාපාරයේ උග‍්‍ර අනුගාමිකයකු වූ අතර ඔහුගේ වීරයා වූයේ සර්වෝදයේ නිර්මාතෘ ආචාර්ය ඒ.ටී. ආරියරත්නයන්ය. ඒ වනවිට ඔහු විශ්වලේඛා ආයතනයේ සේවය කළේද චිත‍්‍ර ශිල්පියෙකු වශයෙනි. ඔහු සර්වෝදය දර්ශනය කෙරෙහි ඇති කරගෙන තිබූ අතිවිශාල ඇල්ම අත්හරිමින් රාවයේ ක‍්‍රියාධරයකු බවට පත්විය. එකල රාවය ශක්තිමත් ලෙස මුල් බැසගත් ආයතනයක් නොවූවද ලංකාවේ තිබුණු ලොකුම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානය වූ සර්වෝදය අතහැර රාවයට එකතුවීමට තරම් ඔහු නිර්භීත වූවේයැ’යිද කිව හැකිය.

ඔහු චිත‍්‍රකලාවේදී ශාස්ත‍්‍රාලයීය උගතකු නොවී සිය සහජ දක්ෂතා ස්වඋත්සාහයෙන් ඔපවත් කරගනිමින් සිටි චිත‍්‍ර ශිල්පියෙක් විය. රාවය සඟරාවේ නම ඇතුළත් ශීර්ෂය අඳින ලද්දේ ඔහු විසිනි. මංගල කලාපයේ පිටකවරය සඳහා මුල් කටු සටහන මගේ උපදෙස් පරිදි අඳින ලද්දේද ඔහු විසිනි. එය රට ලේ හලන අර්බුදයකට තල්ලූ වී යමින් තිබෙන බව සංකේතාත්මක ලෙස පෙන්නුම් කරන පිටකවරයක් විය. එම කටු සටහනට වර්ණ යොදන ලද්දේ විශ්වලේඛා ආයතනයේ ප‍්‍රධාන චිත‍්‍ර ශිල්පියාය. දෙවැනි සඟරාවේ සිට සියලූ පිටකවර මාගේ උපදෙස් මත අශෝක විසින් නිර්මාණය කරන ලද පිටකවර ලෙස සැලකිය හැකිය. දෙවැනි සඟරාවේ කවරයේ කතාව බවට පත්කරගත්තේ මහා පරිමාණයෙන් පළවෙමින් තිබූ අසභ්‍ය පුවත්පත්ය. මා කවරයේ කතාවේ මාතෘකාව ලෙස යොදාගත්තේ ‘බුදු සරණ අතහැර නව සරණ සොයා යන ජාතියක්’ යන්නයි. එහිදී පිටකවරය සඳහා යොදාගත යුතු ආකෘතිය විස්තර කරදීමෙන් පසු ඔහු ඒ වෙනුවෙන් කදිම පිටකවරයක් නිර්මාණය කළේය. ඉන්පසු හැමදාමත් ඔහු අතින් නිර්මාණය වූ පිටකවර ඉතා ආකර්ෂණීය හා උසස් මට්ටමක තිබුණේයැ’යි කිව හැකිය.

අප දැන හෝ නොදැන අතගසා තිබුණේ ඉතාමත් අවදානම්සහගත ව්‍යාපාරයකටය. ජේවීපී දෙවැනි කැරැුල්ල ආරම්භවීමෙන් පසු රට ද්වන්ද්ව පාලනයකට නතුවූ අතර සාමාන්‍ය ජනයා පමණක් නොව විශේෂ වශයෙන් ජනමාධ්‍යද ගිරයකට හසුවූ පුවක්ගෙඩියක තත්ත්වයකට පත්ව තිබුණේය. ජීවිතාරක්ෂාව සඳහා ආණ්ඩුවේ හෝ කැරලිකරුවන්ගේ අසන් තෝෂයට හේතුවන දේවල් වාර්තා කිරීමෙන් හෝ සාකච්ඡුා කිරීමෙන් වැළකී සිටින ප‍්‍රතිපත්තියක් වෙනත් ජනමාධ්‍ය අනුගමනය කරන විට රාවය ඊට වෙනස්ව කතා කළ යුතුව තිබුණු වැදගත් හැම දෙයක්මත් කතා කරන ප‍්‍රතිපත්තියක පිහිටා ක‍්‍රියා කළේය. එම බිහිසුණු කාලවකවානුවේදී එළැඹෙන ඕනෑම අවදානමක් භාරගනිමින් අප තෝරාගෙන තිබූ මගෙහි ඉදිරියට යෑමට අවශ්‍ය නිර්භීතකම රාවයේ ප‍්‍රධාන චිත‍්‍ර ශිල්පියා ලෙස ක‍්‍රියා කළ අශෝක පද්මසිරිට සේ ම සඟරාවේ නියෝජ්‍ය සංස්කාරක වශයෙන් ක‍්‍රියා කල උපාලි කොළඹගේටද තිබුණේය. එය බිහිසුණු හා අවලස්සන කාලයක් වුවද එය රාවයේ අපට අලූත් අත්දැකීම් ලබා දුන් කාලවකවානුවක් වීයැ’යි කිව හැකිය. අපට දෙපැත්තේම තහනම් නියෝග ලැබුණු අවස්ථා තිබුණි. සමහරවිට අපි ඒවා පිළිපැද්දෙමු. වැඩි වශයෙන් ඒවා ගණන් නොගෙන අපි අපේ කටයුතුවල නිරතවීමු.

අශෝකගේ ගම හුංගම වීම නිසා කැරැුල්ලට සම්බන්ධ තරුණ කැරලිකරුවන් සමග මිත‍්‍රත්වයක් අශෝකට තිබුණි. ඔවුහු කොළඹ එන අවස්ථාවලදී අශෝක බලන්නට රාවය කාර්යාලයටද ආවෝය. කැරැුල්ල උච්චතම තත්ත්වයට පත්ව තිබෙන අවස්ථාවකදී අශෝක හමුවන්නට පැමිණි තරුණයකු ඔහු මට හඳුන්වා දුන්නේය. හැඳින්වීම අනුව ඔහු හම්බන්තොට දිස්ත‍්‍රික්කයේ වඩමාරච්චිය ලෙස හැඳින්වුණු ප‍්‍රදේශයක කැරැුල්ලේ නායකයා වූයේය. හඳුන්වාදීමෙන් පසු මම විජේවීර සේ ම ඔහුගේ ව්‍යාපාරයද ඔහු ඉදිරියේ දැඩි ලෙස විවේචනය කරන තැනකට ගියෙමි. ඔයාගේ නායකයාට හොඳටම පිස්සුයැ’යි කී මම වැඬේ කෙළවර වනු ඇත්තේ විජේවීරගේද ජීවිතය කෙළවර වී විශාල තරුණ සංහාරයකින් බව කියා සිටියෙමි. ඔහු මට උනන්දුවෙන් සවන්දීගෙන සිටියා මිස මා පළ කළ විවේචනයන්ට එරෙහිව ප‍්‍රතිවිවේචනයක් කරන තැනකට ගියේ නැත. සාකච්ඡුාව අවසානයේදී ඔහු මැළවුණු මුහුණකින් යුතුව අශෝක වෙත ගියේය. තවත් සුළු මොහොතකට පසු අශෝක මා වෙත ආවේය. මාගේ කතාවෙන් ඔහු දැඩි ලෙස කම්පනයට පත්ව සිටින බවත් මේ සියලූ දේවල් අතහැර හොඳ මිනිසකු වීමට ඔහුට අවශ්‍යව තිබෙන බවත් මේ මොහොතේ ඔහුට මොනයම් හෝ රැුකියාවක් ලබාදිය හැකි නම් ඔහු හම්බන්තොට යෑමෙන් වැළකී සිටීමට සූදානම් බවත් අශෝක මට කීවේය. මම මාගේ මිත‍්‍රයෙකුට දුරකතනයෙන් කතා කොට මෙම තරුණයාට ඔහුගේ ආයතනයේ තාවකාලික රැුකියාවක් ලබාදෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියෙමි. එම මිත‍්‍රයා මාගේ ඉල්ලීම ඉටුකර දුන්නේය. ඒ නිසා ඔහුට කැරැුල්ල අවසන් වනවිට සිය ජීවිතය ආරක්ෂා කරගැනීමට හැකිවිය. මේ ආකාරයට අශෝක එම අවලස්සන කාලයේදී විපතට පත්ව සිටි තමන් දන්නා හඳුනන පුද්ගලයන්ට උපරිම ලෙස උදව් කරන ප‍්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළේය.

කැරැුල්ල අවසන් වන විට රටට මහා විනාශයක් සිදුව තිබුණද රාවයේ අප කිසිවකුට හානියක් සිදුවී තිබුණේ නැත.
මා පළකර තිබෙන සියලූම පොත්පත්වල පිටු සැකසුම් කර තිබෙන්නේ අශෝකය. ‘කඳුළු සලන පාරාදීසය’ නමින් පළකරන ලද ඡුායාරූප සහිත පොතේ චිත‍්‍ර ශිල්පියා ලෙස ක‍්‍රියා කළේද ඔහුය. මා තවමත් මහජනයා අතරට ගෙන නොගිය එහෙත් තෝරාගත් පිරිසකට පමණක් ප‍්‍රදර්ශනය කළ රටේ ඓතිහාසික ගමන් මග පෙන්නුම් කෙරෙන ඡුායාරූප ප‍්‍රදර්ශනයේ ඡුායාරූප සකස් කොට එහි චිත‍්‍ර ශිල්පියා හා සැලසුම් ශිල්පියා ලෙස ක‍්‍රියා කළේද අශෝකය.

ඔහු රාවයෙන් ඉවත්වීම සිදුවූයේද අපූරු ආකාරයකටය. 2006 පමණ රාවය මුහුණ දී තිබුණු මූල්‍ය අර්බුදය සැලකිල්ලට ගෙන රාවය කාර්ය මණ්ඩලයෙන් අඩක් පමණ ඉවත් කිරීමට රාවය කාර්ය මණ්ඩලය තීරණය කොට ඉවත් කළ යුතු පුද්ගලයන් කවුද යන්න තීන්දු කිරීමේ බලය මා වෙත පවරා දෙන ලදි. අශෝක සිටියේ තබාගත යුතු අයගේ ලැයිස්තුවේය. ඔහුගේ මල්ලී සිටියේ ඉවත් කළයුතු අයගේ ලැයිස්තුවේය. ඔහුගේ මල්ලී රාවයට එකතුවී සිටියේ පසුකලකදීය. වෙනත් අංශයකට බැඳී පසුව පරිගණක අංශයට එකතු වී සහාය චිත‍්‍ර ශිල්පියා බවට පත්ව සිටියේය. රාවයට චිත‍්‍ර ශිල්පීන් දෙදෙනකු අවශ්‍ය නොවන නිසාත් ඔහුගේ මල්ලී රාවයට එකතුවීමෙන් පසු රාවයේ කාර්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකාවක හා විවාහ වී දරු දෙදෙනකුගේ පියකු බවට පත්වී සිටීම නිසා එකම පවුලේ දෙදෙනකු රාවයේ තබාගැනීමට නුසුදුසු බව පෙනුණු නිසාත් මල්ලීගේ බිරිඳ සේවයේ තබා ගනිමින් ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයා සේවයෙන් ඉවත් කිරීමටත් තීරණය කර තිබුණි.
අශෝක ඒ ගැන දැරූ මතය වූයේ මල්ලීට රක්ෂාව අහිමි වුවහොත් ඔහුට රක්ෂාවක් සොයා ගැනීම පහසු නැති බවය. තමන්ට ජීවත්වීමට අවශ්‍ය වැඩ සොයාගැනීම අපහසු නොවන නිසා මල්ලීට ඉඩදී තමා රාවය අතහැර යෑම සුදුසු බව ඔහු කීවේය. ඒ තෝරාගැනීම ඉදිරියේ මට ගතහැකි පියවරක් නොවීය. රාවය අත්හැරයෑමෙන් පසුත් ඔහු අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී කෑලි පදනමක් මත රාවයට වැඩ කළේය.
අශෝක ඉතා ගුණයහපත් මිත‍්‍රශීලී පුද්ගලයෙක් විය. ඔහුගේ මළගෙදර ගිය අවස්ථාවේදී රාවයේ මුල් යුගයේ සිට විවිධ ආකාරයෙන් රාවයට දායකත්වයන් ලබා දුන් සැලකිය යුතු තරම් විශාල පිරිසක් එහි පැමිණ සිටින බව දකින්නට ලැබුණි. සමහරුන්ගේ පෙනුම හඳුනාගත නොහැකි තරමට වෙනස් වී තිබුණි. ඒ සියලූදෙනා රාවයේ ඉතිහාසයේ තමන්ගේ අත්දැකීම් ගැන කතා කළේ හැඟීම්බර ආකාරයකිනි. එවැනි හැඟීම්බර අත්දැකීමක් ඊට සතියකට පමණ ඉහතදීද අත්දකින්නට ලැබුණි. රාවය සහයෝගිතා ව්‍යාපාරය සෙනසුරාදා දිනයකදී රාවයට මුදලින් දායකවූවන්ගේ රැුස්වීමක් කැඳවා තිබුණි. පැමිණ සිටි පිරිස හැත්තෑවක් පමණ වීයැ’යි කිව හැකිය. ඒ අයගෙන් වැඩි පිරිසක් රාවයේ මුල් යුගයේ සිටම රාවය කියවන පාඨකයන් වීයැ’යි කිව හැකිය. සමහරකු පැමිණ තිබුණේද අනුරාධපුරය, පොළොන් නරුව, මහියංගණය, මහනුවර, හුංගම වැනි දුර බැහැර ප‍්‍රදේශවලිනි. ඔවුන්ට තිබුණු ළැදියාව හා උනන්දුව මගේ පුදුමයට හේතුවිය. එම රැුස්වීමට සහභාගි වූ වෘත්තීය සමිති ක‍්‍රියාධරයෙකු රැුස්වීමෙන් පසු මගේ මිත‍්‍රයකුට කියා තිබෙනුයේ එම රැුස්වීම තමන්ට ලැබුණු අලූත් අත්දැකීමක් බවත් සාමාන්‍යයෙන් දැන් මිනිසුන් රැුස්වීම්වලට එන්නේ යන එන ගමන් වියදම් ලබාදීමෙන් පසුව බවත් එසේ එන අයට පවා කන්නට බොන්නටද දෙන්නට සිදුවන බවත් එහෙත් මේ පිරිස රාවයට මුදලින් ආධාර කිරීමෙන් නොනැවතී තමන්ගේ ක‍්‍රියාව යුක්තිසහගත කිරීම සඳහා තමන්ගේම වියදමින් දුර බැහැර සිට එහි පැමිණ සිටි බවත් මෙය අද කාලයේ දක්නට නොලැබෙන විශේෂ දෙයක් බවත් ඔහු කියා තිබුණි. ඔහුගේ එම විග‍්‍රහය නිවැරදිය. රාවයට ඇලූම් කරන විශේෂ පිරිසක් රටේ සිටින්නේය. එහෙත් අවාසනාවකට ඒ අය සමග හැඟීම්බර සම්බන්ධයක් ඇතිකර ගැනීමට රාවය සමත් වී නැත. එය අශෝකගේ මරණ ගෙදරදීද අත්දකින්නට ලැබුණු තත්ත්වයකි. රාවය වඩා ජවසම්පන්න වනු ඇත්තේ ඒ සියලූදෙනා සමග ආත්මීය සම්බන්ධයක් ඇති කර ගැනීමට සමත් වූ විටය.

අශෝක මිය යායුතුව තිබුණේ මට පසුව මිස මට පෙර නොවේ. පුදුමයකට මෙන් ඔහු මියගියේද ඔහු උපන් දිනයේම ඔහුගේ උපත සිදුවූ වෙලාවට ආසන්න වේලාවකදීය. ඔහු තමා මිය යන්නට ආසන්න තත්ත්වයක සිටි බව දැන සිටි බවද පෙනෙන්නට තිබේ. ඔහු සිය ණයකරුවන් හමුවී ණය බේරූ බව අසන්නට ලැබුණි. ඔහු පමණක් නොව අප සියලූදෙනා කිසියම් අවස්ථාවකදී මරණයට පත්වන්නේය. නොමැරී මරණය ජයගත් කිසිවෙක් නැත. අපට කළහැක්කේ කවදා හෝ මැරෙන බව දැනගෙන ප‍්‍රයෝජනවත් හා යහපත් පුරවැසියන් ලෙස ජීවත්වීමය. අශෝකට සදාකාලික සුව නින්දක් ලැබේවා කියා ප‍්‍රාර්ථනා කරමි.